RAMUT ITI PUNGANAY
Leofina Jane Galleta
11/28/2007 5:58:22 AM
“Fina, bumaba kan ta mangantan. “
Nasinga ti panangdumog ko iti sursuratek a business proposal idi mangngeg ko ti boses ni Inang Rosing. Nakabakasyonak pay laeng manipud iti trabahok iti World Vision bayat iti panagpalpalaing ko.
“Wen Inang, umayakon, “ insungbat ko. Impalunipin ko dagiti gamigam ko bayat iti panag shut down ti kompyuter ko. Dinaras kon ti bimmaba tapno saanen nga ipidua ni Inang ti pulikkaaw na.
Tinola a nalaokan ti bulong parya ti nakadasar iti lamisaan. Dua kami laeng ita ken Inang Rosing ta adda iti trabaho ni Tita Meh, ken adda met iti eskwela dagiti dua nga annak na.
“Aginana ka kuna ti doctor mo ket dayta met latta nakakubukob dita sango ti kompyuter mo nga ub-ubraem, lumaing ka aya ngarud no kasta? Daytoy to ket a tangken ti ulom nga ubing, “ atiddog a litanya ni Inang Rosing idi makasangon iti lamisaan. Kas iti nakadawyanan nan, simro manen ti kina-sermonitis na.
Saanakon a nagtagtagari tapno saanen nga umatiddog iti saritaan. Uray dadakkel kamin ket saan nga itulok ni Inang Rosing a sumungsungbat kami no kasta a naka “sermonitis mode”.
Saanen a nangasawa ni Inang Rosing, buridek a kabsat ti Apong ko a lakay, ni Tatang Itok. Tallon a henerasyon iti pinadakkel na... Ti ikit ko, (kasinsin ni Papang), dua kami kenni Dennis, ken dagiti annak ni Anti Meh.
“Inang, kasano kayo a nakadanon diay Cagayan ket taga-Ilocos met amin a kakabagyan tayo no ar-arigen?”
Kas met iti sigud, iyaw-awan ko manen ti patangan tapno malipatan na ti agsermon.
Iti dayta a pangaldaw, insalin ni Inang Rosing kaniak ti lagip maipapan iti namunganayan ti lugar a dimmakkelak, ken iti panangdappat ti pamilya mi iti Cagayan...
*****************************
Tawen 1937, sakbay iti isasangpet dagiti Hapon. Daytoy a tawen ti panagdappat ti pamilya daydi Apong ko iti tumeng, ammok laeng iti nagan na nga Apong Ago (Feliciano) iti probinsya iti dayta a paset ti Cagayan.Panaguma wenno panagtrabaho iti Hacienda ti nakaallukoy kano ken daydi Apong Ago tapno sumina iti nagtaudan na a lugar sadiay Ilocos.
Segun ti estorya ni Inang Rosing, maysa a Hacienda ti nagsangpetan da kadagidi a panawen. Daytoy a hacienda (kukua ti pamilya a taga Ilocos Sur) ket nagbalin itan a barrio iti Villa. Saan kano pay idi a naikaraman a teritoryo ti sitio Namunit a parte ti Buguey, gapu ta iti laeng ballasiw ti karayan ti nagpatinggaan ti beddeng daytoy (boundary ti Centro East ken Centro West iti agdama, iti ili a Sta. Teresita). Ti sitio Namunit ti nagbalin nga ili ti Sta. Teresita, ti kaubingan nga ili iti probinsya ti Cagayan. Sakupen kano pay laeng idi ti Villa dagiti agdama itan a barrio ti Villa ken Centro East, agraman iti nagtakderan itan ti dapon ken munisipyo.
Iti lagip ni Inang Rosing, sangapulo a balay kano laeng ti nasangpetan da a nakatakder iti Villa. Dagiti Nalawa kano a kataltalonan daytoy a disso Ad-adu kano nga amang dagiti pamilya nga adda iti dadduma a purok a kas iti Gulasing ken Dungeg ngem dagiti agindeg iti Villa. Immadu laengen ti bilang da idi nalpas ti gubat, ket immakaren dagiti adda iti purok ti Gulasing ken Dungeg gapu iti risgo nga inted ti kaada dagiti HUK.
Adda dan iti Villa idi sumanglad dagiti Hapones. 1946 ti matandaanan ni Inang Rosing nga umuna nga idadateng dagiti Hapones iti Villa. Daydi Apong Ago ti agdama a tenyente del barrio. Mano a tawen a kinarkaradap da dagiti baddek da tapno saan ida a madangran ti gubat. Napadpadasan ka dano met ti nagbakbakwit iti banbantay. Iti pannakaleppas ti gubat, isu kano metten ti panawen a nanayunan ti bilang dagiti lumugar idi addan sabsabali pay a nagbangon iti balbalay da iti Villa.
Ditoy a lugar ti nagsarakan dagiti dalan ti apong ko a baket ken lakay. Maysa kadagiti bunga da ti amak. Nupay sadiay Ilocos ti nakayanakak, ad-adu a paset ti kinaubing ko ti pinalabas ko iti daytoy naulimek ken natalna a purok. No adda man naisalsalumina a saguday ti lugar a dimmakkelak, daytoy ket ti kinaasideg ti langit. Narimat nga agpayso dagiti maibun-ay a bitbituen kadagiti nangayed a sardam iti Villa. Kas man la na napagasatan daytoy a lugar nga arig na masukdal ti imatang dagiti nangayed a naimurumor a rimat iti awan pulos mulit na a sardam, kasta metten ti raniag dagiti sagpaminsan a lumabas a layap.
Nalabit, ditoy a nagkubbuar ket nagbiag ti ubbog ti pluma a tartaripatuek gapu iti nakaparsuan a nangtagibi kaniak. Dagiti narikna ken namatmatak a kinangayed a naibenggas iti ubing a karuruak ti nangted aweng kadagiti linabag nga ipuspusuak ti panunot ken riknak, no matukay iti sagpaminsan. Wen, daytoy a lugar ti nangtaripato ken nangmuli kadagiti ub-ubonek a balikas a nasagpawan kadagiti aweng a parnuayen ti managarapaap a nakem nga insagut ti namarsua kaniak.
©2007leofinajanegalleta
![[Valid Atom 1.0]](valid-atom.png "Validate my Atom 1.0 feed")
Posts
